Paulinerkirche w Getyndze

Paulinerkirche w Getyndze to wyjątkowy budynek o bogatej, wielowiekowej historii, który ewoluował od klasztornej świątyni do nowoczesnego centrum nauki i kultury. Budynek został wzniesiony przez zakon dominikanów, którzy osiedlili się w zachodniej części centrum Getyngi w 1294 roku.

Budowa kościoła została ukończona w 1304 roku, co czyni go najstarszym gotyckim kościołem halowym w historycznym centrum miasta. W 1331 roku świątynię poświęcono apostołom Piotrowi i Pawłowi, skąd wywodzi się jej nazwa. Przez pewien czas kościół był ważnym miejscem pielgrzymkowym, ponieważ przechowywano w nim relikwie św. Tomasza z Akwinu. W 1529 roku, wraz z nadejściem reformacji, w Paulinerkirche odbyły się pierwsze protestanckie nabożeństwa w Getyndze.

Po rozwiązaniu klasztoru budynek zaczął pełnić funkcje edukacyjne, służąc początkowo jako szkoła (tzw. paedagogium). W 1737 roku uroczyste otwarcie Uniwersytetu w Getyndze (Georg-August-Universität) miało miejsce właśnie w murach Paulinerkirche. Przez wiele lat budynek służył jako oficjalny kościół uniwersytecki oraz miejsce najważniejszych akademickich uroczystości. W 1812 roku, aby sprostać potrzebom dynamicznie rosnącej biblioteki, w kościele zamontowano dodatkowy strop, dzieląc przestrzeń na piętra. W 1944 roku, podczas nalotu alianckiego, kościół doznał poważnych zniszczeń, lecz został później starannie odrestaurowany.

Współcześnie główna sala na pierwszym piętrze zachowała sakralny charakter i jest ozdobiona popiersiami słynnych uczonych oraz rzędami zabytkowych ksiąg. Wśród znanych osobistości, które pracowały w historycznej sali bibliotecznej, byli m.in. Johann Wolfgang von Goethe, Heinrich Heine oraz bracia Grimm. Obecnie budynek pełni funkcję centrum wystawienniczego i konferencyjnego, a w jego murach prezentowane są cenne zbiory, np. kopia Biblii Gutenberga.

Obecnie przy obiekcie znajduje się plac zabaw dla dzieci.

St. Jacobi w Getyndze

Kościół św. Jakuba (St. Jacobi) to monumentalna, gotycka świątynia położona w samym sercu starego miasta w Getyndze. Budowę obecnego kościoła halowego rozpoczęto w 1361 roku, zastępując wcześniejszą kaplicę funkcjonującą w tym miejscu od końca XII wieku.

Charakterystyczną cechą budowli jest 72-metrowa wieża, która w 1697 roku otrzymała barokowy hełm, będący dziś stałym elementem panoramy miasta. Wnętrze kościoła wyróżnia się zabytkowym, gotyckim ołtarzem skrzydłowym, który został wykonany w 1402 roku.

St. Jacobi jest znana ze smukłych, gotyckich ścian i zawiłych kamiennych zdobień zewnętrznych. Świątynia pełni nie tylko funkcję religijną, ale jest także jednym z najważniejszych zabytków historycznych i architektonicznych Getyngi.

Gänseliesel - urokliwy symbol Getyngi

Gänseliesel, czyli postać dziewczynki z gęsiami, to najbardziej urokliwy symbol Getyngi, nierozerwalnie związany z tamtejszym Starym Ratuszem. Pomnik Gänseliesel to secesyjna figura z brązu, która znajduje się na szczycie fontanny na Rynku, tuż przed wejściem do Starego Ratusza. Przedstawia ona młodą dziewczynę niosącą w koszu gęsi, co nawiązuje do dawnych wiejskich opiekunek tych zwierząt. Fontanna została postawiona w 1901 roku w miejscu wcześniejszej, bardziej okazałej konstrukcji, która nie przypadła do gustu mieszkańcom. Gänseliesel jest znana jako „najczęściej całowana dziewczyna świata” ze względu na unikalną tradycję akademicką. Każdy student Uniwersytetu w Getyndze po obronie doktoratu udaje się na Rynek, wspina na fontannę i całuje figurkę w policzek. Oprócz pocałunku, nowi doktorzy tradycyjnie wręczają dziewczynie bukiet kwiatów, którymi dekorują ozdobną kratę wokół posągu. Przez wiele lat (od 1926 roku) obowiązywał oficjalny zakaz całowania figurki, wprowadzony z powodu hałaśliwych zabaw studentów, jednak nikt go nie przestrzegał.

Na Rynku znajduje się obecnie wierna kopia posągu, natomiast oryginalna figura z 1901 roku jest bezpiecznie przechowywana w Muzeum Miejskim (Städtisches Museum). Przeniesienie oryginału do muzeum w 1990 roku było konieczne ze względu na uszkodzenia spowodowane zanieczyszczeniem powietrza i... tysiącami pocałunków.

Raz w roku, we wrześniu, miasto obchodzi „Gänseliesel-Fest”, podczas którego wybierana jest młoda mieszkanka Getyngi, która przez rok reprezentuje miasto jako „żywa Gänseliesel”.

Stary Ratusz w Getyndze

Stary Ratusz w Getyndze (Altes Rathaus) to jeden z najważniejszych zabytków tego uniwersyteckiego miasta. Budowę obiektu rozpoczęto około 1270 roku, co czyni go sercem średniowiecznej starówki. Budowla jest doskonałym przykładem północnoniemieckiego gotyku ceglanego, choć po licznych przebudowach zawiera także elementy renesansowe. Przez wieki budynek pełnił wiele ról – od siedziby rady i sądu, przez halę targową gildii kupieckiej, aż po magazyn i więzienie.

Ratusz służył jako centrum administracyjne miasta nieprzerwanie aż do 1978 roku, kiedy to urzędy przeniesiono do nowej budowli (Neues Rathaus). Wewnątrz znajduje się wielka sala z malowidłami ściennymi autorstwa Hermanna Schapera, które przedstawiają m.in. herby miast hanzeatyckich. Jedną z ciekawostek jest Dorntze – stara sala narad z zachowanym średniowiecznym systemem ogrzewania podłogowego.

Bezpośrednio przed budynkiem na Rynku stoi fontanna z Gęsiareczką (Gänseliesel), będąca najbardziej rozpoznawalnym symbolem Getyngi. Z ratuszem wiąże się zwyczaj, według którego nowi doktorzy lokalnego uniwersytetu wspinają się na fontannę przed budynkiem, by ucałować posąg Gęsiareczki.

W dawnych piwnicach ratusza do dziś działa restauracja, która zachowała swój historyczny klimat. Obecnie budynek pełni funkcje reprezentacyjne, mieści biuro informacji turystycznej oraz gości liczne wystawy i wydarzenia kulturalne.

Prezbiterium katedry w Wetzlarze

Po odbudowie zniszczonego przez wojnę prezbiterium, Fritz Johannbroer, diecezjalny architekt Limburga, zaprojektował ołtarz główny, wykonany z czerwonego piaskowca. Tabernakulum, wykonane ze złoconej blachy miedzianej, zdobionej kryształami górskimi, zostało zaprojektowane przez złotnika z Frankfurtu. Zaprojektował on również krzyż ołtarzowy, sześć świeczników i wysoki kandelabr na wieczny ogień.

Architektura katedry w Wetzlarze

Katedra w Wetzlar została zbudowana zasadniczo w trzech głównych fazach. Pierwszą wyznacza zachowana część romańskiej fasady zachodniej, z jedną z dwóch oryginalnych wież z iglicą w stylu bizantyjskim, nawiązującą do romańskiego zwieńczenia wież (wież saraceńskich) w Hesji Reńskiej. 

Drugą fazę wyznacza XIII-wieczny kościół halowy, a trzecią – niedokończona późnogotycka fasada zachodnia z XIV/XV wieku. Jest to trójnawowy kościół halowy ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym i dwuwieżową fasadą. 

Dominantą jest trzypiętrowa wieża z czerwonego piaskowca, wzniesiona w południowo-zachodnim narożniku nawy. Wewnątrz dominującą rolę odgrywają masywne, zdobione filary. 

Ze względu na wielowiekowy okres budowy i nigdy nieukończoną fasadę zachodnią, katedra w Wetzlar jest zarówno unikalnym przykładem rozwoju kultury architektonicznej od XII do XVI wieku, jak i zmiennej historii gospodarczej miasta cesarskiego w tym okresie.

Portal wieży katedry w Wetzlarze

Około 1380 roku podjęto decyzję o wzniesieniu imponującego portalu z balkonem nad nim, po południowej stronie wieży południowej, zwróconej w stronę rynku. Planowana bogata dekoracja rzeźbiarska tego portalu pozostała nieukończona. Zrealizowano jedynie posągi apostołów Pawła i Andrzeja (po lewej) oraz Piotra i Jana (po prawej), a także Maryi na centralnym filarze; pozostałe wsporniki i baldachimy pozostały puste. W tympanonie nad portalem znajduje się przedstawienie Sądu Ostatecznego, a nad balkonem – Chrystusa Boleściwego. Z balkonu relikwie przechowywane w skarbcu kościelnym były pokazywane wiernym na rynku.

Epitafia i freski w katedrze w Wetzlarze

W katedrze w Wetzlar zachowało się łącznie 52 epitafia i nagrobki. Upamiętniają one osoby pochowane w kościele, ale większość z nich nie znajduje się już w pierwotnych miejscach pochówku. Epitafia rozmieszczone są w absydzie, kaplicy św. Mikołaja, transepcie, nawie i wieży południowej, stojąc pionowo przy ścianach lub w nich osadzone.

Epitafia wykonane są z różnych materiałów (z czerwonego piaskowca, z marmuru lahnowskiego, kamienia lawowego i pustaka żużlowego).  Epitafia z piaskowca pochodzą z późnego średniowiecza i renesansu, natomiast marmur lahnowski był używany w czasach Cesarskiego Dworu Komnatowego.

Średniowieczne kamienie były pierwotnie płytami grobowymi i dlatego mają jedynie niewielką płaskorzeźbę. Najstarszym epitafium jest płyta nagrobna Richolfa Reige, radnego Wetzlar, datowana na 1362 rok. Została odkryta w posadzce podczas renowacji katedry w 1906 roku i następnie przeniesiona na ścianę północnej nawy bocznej.

Pierwotnie wszystkie epitafia w katedrze miały inskrypcje. Niektóre z nich są obecnie zniszczone przez warunki atmosferyczne, jak na przykład epitafium nieznanej kobiety zmarłej w 1599 roku, znajdujące się w piwnicy południowej wieży. Większość zachowanych epitafium ma inskrypcje łacińskie. Tylko trzy płyty mają inskrypcje w języku niemieckim.

W epitafiach wybrano różne style przedstawienia. Sześć epitafiów przedstawia postacie zmarłych naturalnej wielkości. Doskonałym przykładem jest płyta nagrobna rycerza Anzelma, znanego również jako Hun. Znajduje się ona na północnej ścianie absydy i przedstawia rycerza w tunice z mieczem. Dwa epitafia przedstawiają motywy biblijne. Epitafium małżeństwa Pusselów przedstawia Zwiastowanie Narodzenia Chrystusa. Na innym epitafium przedstawiono Adorację Ukrzyżowanego. Większość epitafiów nie zawiera jednak konkretnych wizerunków zmarłych, lecz herby rodzinne lub symbole. Na przykład epitafium Johanna Christopha von Schmitza zawiera czaszkę jako symbol śmiertelności.

Zmarli to przede wszystkim członkowie dworu cesarskiego, tacy jak Hulderich von Eyben, Erich Mauritius i Valentin Ferdinand Gudenus. Istnieją również epitafia dla dziekanów i kanoników Marienstift (kolegiaty św. Marii), a także szlachty z regionu Lahngau. Ponadto trzy epitafia poświęcone są mieszkańcom Wetzlar.

Zachodnią ścianę nawy ozdobiono na początku XIV wieku wielkoformatowym freskiem przedstawiającym Sąd Ostateczny. Chrystus w obecności Marii i Jana Chrzciciela sądzi zmarłych, którzy powstają z grobów. Za chórem organowym zachowały się figury Marii, aniołów z trąbami i trzech świętych. 

W drugiej połowie XIV wieku we wnętrzu kościoła powstało kilka fresków, które odrestaurowano w 1987 roku. Prostokątny panel w północnym transepcie przedstawia duży krzyż i pięciu świętych. Postać najbardziej na prawo to święty Krzysztof. Ten niewielki obraz stanowił malowidło ołtarzowe dawnego ołtarza bocznego. W południowym transepcie, nad epitafium Huldericha von Eybena, znajduje się fresk przedstawiający kilka scen z życia Marii Magdaleny. Na ścianie południowej Trzej Królowie przedstawieni są w dwóch równych fragmentach fresku. Oba freski prawdopodobnie należały również do dwóch ołtarzy bocznych.

Wyposażenie wnętrza katedry w Wetzlarze

We wnętrzu katedry w Wetzlarze znajdziemy wiele ciekawych dzieł sztuki.

Grupa Ukrzyżowania. W łuku oddzielającym przejście od prezbiterium, znanym jako „Łuk Triumfalny”, znajduje się polichromowana grupa ukrzyżowania przedstawiająca Chrystusa na krzyżu, Jego matkę Marię po lewej stronie i ucznia Jana po prawej. Figury te powstały pod koniec XV wieku i pierwotnie znajdowały się w kaplicy św. Michała Archanioła. Zostały odrestaurowane i ponownie złożone w latach 80. XX wieku. Krzyż przedstawia nie tylko czaszkę, nawiązującą do miejsca ukrzyżowania Chrystusa, ale także drzewo życia, które wyrasta z korzeni i pąków.

Żyrandol cechowy. Wygląda jak żyrandol, ale to wcale nie jest żyrandol! Nie sposób już ustalić, czy kiedykolwiek nim był. To dzieło sztuki, niezwykle widoczny dar siedmiu cechów z Wetzlar, zostało podobno umieszczone w kościele po 1520 roku ku czci patronki, Maryi. Siedmiu aniołów w szatach liturgicznych diakonów otacza Królową Niebios, Maryję. Z długich zwojów ogłaszają siedem cudów Chrystusa. Sam Chrystus pojawia się jako błogosławiące dziecko na prawym ramieniu swojej matki, Maryi, przedstawionej w promiennej chwale na tle półksiężyca. Liczba siedem jest symbolicznie związana z wieloma praktykami chrześcijańskimi (np. sakramenty).

Barokowa ambona powstała około 1700 roku. Chrystus i czterech Ewangelistów przedstawieni są na pięciu intarsjowanych drewnianych panelach. Chociaż pudło rezonansowe musiało zostać wymienione po zniszczeniach wojennych, koronowana figura, przedstawiająca Jana Chrzciciela, powróciła na swoje pierwotne miejsce.

Wcześniej obie parafie posiadały własne organy, ale oba instrumenty padły ofiarą wojennych zniszczeń w 1945 roku. Rodzina przemysłowców Leitz z Wetzlar podarowała obu parafiom wspólne organy w latach 1954/55. Są one dziełem warsztatu organowego Rudolfa von Beckeratha w Hamburgu i stylistycznie nawiązują do ideału brzmienia północnoniemieckich organów barokowych. Niedawno gruntownie odnowiony instrument posiada 49 głosów w sekcjach organów głównych, organów swell, Rückpositiv i pedałowych.

Wczesnogotycki portal południowy katedry w Wetzlarze

Południowa nawa kościoła w Wetzlarze została ukończona około 1250 roku. Wraz z nią powstał najwcześniejszy z trzech portali katedry. Prawdopodobnie wykonali ją rzemieślnicy z Paderborn. Imponująco prosta grupa postaci przygotowuje wchodzących do opowieści o zbawieniu: na szczycie szczytu Chrystus zasiada na tronie jako Sędzia Świata. Dwaj aniołowie zstępują do Niego ze zwojem „Alfa et Omega”. Po Jego bokach stoją Kain (jako rolnik z koszem owoców) i Abel (jako pasterz z barankiem). W okrągłym łuku poniżej Boga, na konsoli stoi Maryja, patronka kościoła. Pod nią diabeł wyprowadza żyda lub w zależności od interpretacji opata. Dwie święte kobiety zwrócone są w stronę drzwi wejściowych, podczas gdy dwaj święci mężczyźni – po lewej apostoł Jakub z muszlą jako odznaką pielgrzyma, a po prawej apostoł Piotr z dużym kluczem – zwróceni są w stronę przybywających.

Antyżydowskie przedstawienia nie były rzadkością w średniowiecznych kościołach. Tablica umieszczona po prawej stronie portalu przez oba wyznania ma być przestrogą na przyszłość i dystansują się od tych antyżydowskich nastrojów.