wtorek, 9 września 2025

Architektura kościoła św. Cyriaka w Gernrode (zewnątrz)


Niegdyś rozległy i zabudowany kompleks klasztorny w Gernrode dziś zachował się w całości kościół oraz niewielkie fragmenty klasztoru (północne ramię krużganków) oraz obwarowań.

Kościół jest najstarszą zachowaną budowlą z czasów ottońskich. Wpierw zostało wzniesione prezbiterium zamknięte półokrągłą absydą, krypta, oraz trójnawowy korpus nawowy w formie bazylikowej z nawą poprzeczną, ramiona transeptu są zamknięte od wschodu absydami. Zachodni dwuwieżowy westwerk pochodzi z XII wieku. 

Od zewnątrz architektura kościoła jest bardzo surowa. 












Zachodnia krypta w kościele św. Cyriaka w Gernrode

 

Nad zachodnią kryptą w kościele św. Cyriaka w Gernrode znajdują się organy.




Przed wejściem do krypty znajduje się chrzcielnica.

poniedziałek, 8 września 2025

Krużganki przy kościele kolegiackim w Gernrode

 

Z dawnego żeńskiego klasztoru w Gernrode zachowały się północne krużganki.










Romańska chrzcielnica w Gernrode


W zachodniej nawie kolegiaty w Gernrody stoi romańska chrzcielnica, wykonana około 1150 roku. Nie była ona częścią wyposażenia kolegiaty, lecz pochodziła ze zburzonego kościoła w Alsleben i została przeniesiona do Gernrode w 1865 roku. Ośmioboczna chrzcielnica jest głęboko wyrzeźbiona w piaskowcu i ma 93 centymetry wysokości i 120 centymetrów średnicy. Nisze o okrągłym łuku po zewnętrznych stronach zdobią figuralne płaskorzeźby przedstawiające życie Chrystusa: Ukrzyżowanie i Salvator Mundi w dwóch grupach po trzy, a także po jednym reliefie przedstawiającym Wniebowstąpienie i Narodzenie. Jednakże przedstawienie to zostało wykonane z ograniczonym kunsztem artystycznym. Na przykład proporcje postaci są nieprawidłowe. Kamień został wyrzeźbiony około 1150 roku. Podstawa chrzcielnicy pochodzi z XIX wieku.




niedziela, 7 września 2025

Grób Gerona, fundatora kościoła i klasztoru w Gernrode


Wysoki grobowiec margrabiego Gerona, czczonego tu fundatora kościoła i klasztora, został postawiony w 1519 roku na skrzyżowaniu naw kolegiaty w Gernrode. Geron był margrabią Marchii Wschodniej w latach 937-965, wcześniej aktywnie działał na rzecz niemieckiego podboju Połabia. Opanował tereny słowiańskie między Soławą a Odrą, podporządkowując je wpływom króla niemieckiego Ottona Wielkiego. Kościół był prawdopodobnie początkowo poświęcony patronom opactwa, Marii i Piotrowi. Jednakże po otrzymaniu relikwii ręki świętego Cyriaka, którą Geron prawdopodobnie nabył w Rzymie w 950 roku, święty ten stał się patronem opactwa i kościoła. W chwili śmierci Gerona w 965 roku budynek był już na tyle ukończony, że fundator mógł zostać pochowany w kościele.

Nagrobek był wspólną darowizną ksieni Elżbiety von Weida i przełożonej Urszuli von Kittlitz, których herby widnieją po bokach grobowca. Wykonany jest z piaskowca, ma 94 centymetry wysokości, 99 centymetrów szerokości i 212 centymetrów długości.

Po bokach, na cokole, widnieje kilka postaci: po stronie północnej są to święci Andrzej, Maciej, Jan Chrzciciel i Piotr. Po stronie południowej znajdują się postacie świętych Antoniego i Jadwigi, która trzyma model kościoła – prawdopodobnie przedstawiający pierwszą przeoryszę klasztoru, Hathui (Jadwigę), a także postacie Marii, Elżbiety Turyńskiej i Onufrego. W dwóch wąskich bokach umieszczono tylko dwie postacie. Po stronie zachodniej przedstawiono świętych patronów, Cyriaka i Metronusa; po stronie wschodniej apostołów Filipa i Tomasza.

W przeciwieństwie do leżącej postaci na wieku grobowca, postacie po bokach nie prezentują wysokiego poziomu artystycznego. Na pokrywie widnieje płaskorzeźba przedstawiająca margrabiego w zbroi z początku XVI wieku. W prawej ręce trzyma miecz, a w lewej sztandar. Jego stopy spoczywają na lwie trzymającym tarczę. Rzeźba mogła pochodzić z warsztatu Tilmana Riemenschneidera.

Grób otwarto w 1865 roku podczas renowacji kolegiaty. Wewnątrz znaleziono szczątki mężczyzny o długości 184 cm.

Grób Pański w Gernrode


Grób Pański w kolegiacie św. Cyriaka w Gernrode, datowany na około 1100 rok, jest uważany za najstarszą zachowaną niemiecką replikę Grobu Pańskiego w Jerozolimie, jednego z głównych sanktuariów chrześcijaństwa. Na ścianach kompleksu, składającego się z przedsionka i komory grobowej w południowej nawie kościoła klasztoru żeńskiego w Gernrode, założonego w 959 roku przez margrabiego Gerona, znajduje się bogaty program obrazów i figur przedstawiających Zmartwychwstanie Chrystusa. 

Stylistycznie dzieło ma ogromne znaczenie, ponieważ ukazuje przejście od rzeźby ottońskiej do romańskiej. W późnym średniowieczu Grób Pański stanowił centralny punkt liturgicznych obchodów Wielkanocy. W ramach liturgicznych przedstawień wielkanocnych, które zostały zrekonstruowane dla Gernrode na podstawie zachowanego rękopisu, ale znane są również z innych klasztorów żeńskich, takich jak Essen, ciało zdjęte z krzyża było umieszczane w sarkofagu Grobu Pańskiego w Wielki Piątek. Podczas liturgii Zmartwychwstania w Niedzielę Wielkanocną zostało ono uroczyście wyjęte i pokazane obecnym wiernym.

Cała płaskorzeźbiona dekoracja Grobu Pańskiego nawiązuje do tematów pogrzebu i zmartwychwstania. Tutaj, po raz pierwszy w Niemczech, powstało monumentalne dzieło rzeźbiarskie oparte na wzorach z bizantyjskiej drobnej sztuki, takich jak okładki książek i szkatułki z kości słoniowej. Podobnie jak w przypadku modeli bizantyjskich, postacie otoczone są wiciami. Ciche, powściągliwe, o indywidualnych fizjonomiach i delikatnych ruchach, te postacie obwieszczają święte wydarzenie.

Ściana zachodnia prezentuje uderzająco bogatą dekorację rzeźbiarską; w literaturze jest ona nazywana „kazaniem w kamieniu”. Centrum zdobionej ściany zajmuje stiukowa tablica ze stojącą postacią kobiecą - chodzi o Marię Magdalenę stojącą przed grobem. Szeroki, otaczający pas ramy ostatecznie wyznacza centralną grupę. Pas ten dzieli się na zewnętrzny krzew winorośli z winogronami wyrastającymi z głów węży oraz wewnętrzny krzew tworzący duże pętle, w które wplecione są postacie ludzkie i zwierzęce. W centrum górnego krzewu stoi Baranek Boży (śmierć ofiarna). W lewym górnym rogu znajduje się Jan Chrzciciel, a w prawym górnym Mojżesz, obaj poprzednicy Chrystusa, wskazujący na Baranka Bożego. Po obu stronach dwóch starotestamentowych postaci znajduje się lew. Lew jest tu dobrym zwierzęciem, o czym świadczy jego oswojenie; zjada winogrona. Ptak z aureolą można postrzegać jako feniksa, powtarzający się symbol zmartwychwstania. Ptak po drugiej stronie baranka to orzeł. Jest on również symbolem Chrystusa, ponieważ według starożytnych wierzeń lata najwyżej ze wszystkich ptaków i może patrzeć w słońce (przypowieść o Wniebowstąpieniu Chrystusa). 

Teologia malarska tej zachodniej ściany jest podzielona na strefę górną i dolną; dolna jest zarezerwowana dla istot ziemskich, śmiertelników, którzy łatwo popadają w grzech. Naprzeciwko niej, w strefie górnej, znajduje się sfera odkupienia, w której centrum pojawia się apokaliptyczny baranek; pozostałe symbole wskazują na fundamentalne fakty doktryny chrześcijańskiej: ofiarną śmierć, zmartwychwstanie i wniebowstąpienie.


Na ścianie północnej, po prawej stronie kolumny, widnieje postać Chrystusa, a jeszcze dalej na prawo – Maria Magdalena. Obie postacie tworzą razem tzw. grupę „Noli me tangere” czyli „nie dotykaj mnie”. W ikonografii historii sztuki religijnej odnosi się to do przedstawienia zmartwychwstałego Chrystusa, który, według Ewangelii Jana, ukazuje się Marii Magdalenie jako ogrodnik i ruchami rąk, opiera się jej dotknięciu. Miękkie, powściągliwe formy wskazują, że kościół nadal jest przywiązany do sztuki XI wieku.


sobota, 6 września 2025

Kościół kolegiacki św. Cyriaka w Gernrode


Kościół kolegiacki św. Cyriaka w Gernrode (powiat Harz, Saksonia-Anhalt) jest jednym z najważniejszych zabytków architektury ottońskiej w Niemczech. Kościół, wspomniany po raz pierwszy w 961 roku. Około 1130 roku dobudowano jedynie zachodnią apsydę. 

Kościół był kolegiatą klasztoru żeńskiego w Gernrode, założonego przez margrabiego Gerona, któremu przewodniczyły przeorysze z okolicznych rodów szlacheckich aż do jego kasaty w 1616 roku. Kościół stał się protestancki w 1521 roku, kiedy przełożona Elżbieta von Weida przystąpiła do reformacji, a jej klasztor został zsekularyzowany, stając się jednym z pierwszych kościołów protestanckich na świecie. Dzięki XIX-wiecznym restauracjom został w dużej mierze odrestaurowany do stanu z X wieku. Od czasu renowacji kościół jest kościołem parafialnym protestanckiej parafii w Gernrode. 

Z dawnego średniowiecznego wystroju zachowały się w dobrym stanie trzy zabytki: późnogotycki nagrobek Gera oraz dwa cenne zabytki romańskie: Święty Grób i chrzcielnica.




Zabytkowa kamienica przy Markt 10 w Goslarze

 

Zabytkowa kamienica przy Markt 10 i Fleischscharren w Goslarze